پایان نامه تبین و بررسی نتایج و آثار حقوقی حدیث رفع قلم و جایگاه آن در حقوق

ارسال شده در سایت پایان نامه

چکیده

تحقیق حاضر با هدف تبین و بررسی نتایج و آثار حقوقی حدیث رفع قلم و جایگاه آن در حقوق (کاربرد حقوقی، کیفری)صورت گرفته‌است. در این تحقیق از روش پژوهش کتابخانه ای استفاده شد. دیدگاه فقیهان و علما و روانشناسان در باره سه قسمی که در حدیث رفع قلم مورد بررسی است (صغیر،مجنون ،نائم ) مورد توجه بوده که در پایان مواد قانونی که در این باره به تصویب رسیده است نتیجه حاصله از این پژوهش می باشد. این تحقیق شامل پنج فصل است که در فصل اول به کلیات و تعریف حدیث رفع قلم و در فصل دوم بررسی مسئولیت کودک و فصل سوم بررسی مسئولیت مجنون و در فصل چهارم بررسی مسئولیت شخص نائم و در فصل پنجم نتیجه گیری ارائه شده است .

واژگان کلیدی : رفع قلم – صغیر – مجنون –

مقدمه

حدیث رفع القلم حدیثی مشهور است که شیعه و سنی آن را از رسول خدا صلّی اللَّه‏ علیه و آله نقل کرده‏اند که فرمود: رُفِعَ القَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ: عَنِ الصبی حتی یحتلم وعن المجنون حتی یفیق وعن النائم حتی یستیقظ؛ قلم تکلیف از دوش سه گروه برداشته شده است: ازکودک تا به سن بلوغ می رسد، از دیوانه تا هشیار گرددوازخوابیده تابیدارشود. حدیث مشهور به رفع قلم (رَفْعُ القلم)، حدیثى است نبوى كه در منابع اهل سنّت به چند طریق از امام على علیه‌السلام (و نیز از عایشه) روایت شده است. طبق این حدیث، وقتى خلیفه دوم درباره زنى دیوانه، به سبب ارتكاب كار خلاف، به اجراى حد تازیانه حكم كرده بود، امام على براى او سخنى را از پیامبر صلی‌اللّه‌علیه‌و آله روایت كرد كه طبق آن از سه كس رفع قلم شده است: یكى كودك تا بالغ گردد، دوم مجنون تا عاقل شود، سوم شخص خواب تا بیدار شود [1]ابن‌بابویه در كتاب خصال (ج 1، ص 93ـ94) همین روایت را از همان طریق سنّى آورده است (نیز رجوع کنید به حرّعاملى، ج 1، ص 45؛ مجلسى، 1403، ج 5، ص 303، هر دو به نقل از خصال).

مراد این است که این سه دسته چنانچه قبل از رسیدن به حد تعیین شده، حرامی را مرتکب شوند یا واجبی را ترک کنند، گناهکار تلقی نگشته و کیفر نمی‏شوند. [2]

فقیهان معتقدند با توجه به اینکه در اسلام کودکان و مجانین نه تنها به طور کلی از تکلیف معاف نیستند بلکه در بعضی موارد تنبیه و تأدیب مجانین الزامی و ضروری است بنا براین در حدیث رفع قلم، مرفوع، حکم تکلیفی است نه وضعی (به عبارتی حدیث رفع قلم حکم تکلیفی را ثابت می کند و موجب سقوط حکم وضعی نمی شود ). مرحوم آیت اله بجنوردی در این زمینه فرموده انداولا ظاهر حدیث رفع فلم در مقام امتنان و گشایش ایجاد تسهیلات برای امت است. در حدیث رفع قلم هیچ یک از سه دسته (کودک، دیوانه، خفته ) به مفاسد و مصالح خود توجهی ندارند. کودک چون از عقل کامل برخوردار نیست، دیوانه چون به کلی فاقد قدرت عقلانی است و شخص خفته به علت خواب از سود و زیان خود غافل و بی اطلاع است. آنچه که در حدیث رفع قلم رفع شده از آثار مخالفت با تکلیف الزامی است. یعنی از ترک واجب و ارتکاب جرم و فعل حرام و نفی از مواخذه، نفی وجوب و حرمت کشف می شود. به تعبیر دیگر از نفی لازم، نفی ملزوم حاصل می شود. ثانیا بر فرض بگوییم مراد از رفع القلم خصوص نفی عتاب و مواخذه نیست بلکه نفی قانون گذاری است، در این صورت باید مراد این باشد که افعالی که از بالغ عاقل بیدار رخ دهد آثاری بر آن مترتب خواهد بود که اگر از کودک و دیوانه و خفته سر بزند به جهت نبودن بلوغ در کودک و عقل در دیوانه و آگاهی در خفته آن آثار را نخواهد داشت بر این اساس حدیث شریف شامل افعالی که آثاری بر آن بار می شود بی آنکه بین توجه و عدم توجه فرق بگذارد ویا اینکه بین اختیار و عدم اختیار تفریق قایل شود نمی گردد و مثل اینگونه افعال تخصصا از مورد حدیث خارج هستند. بنا برا این ابواب دیات و جنایات و همه احداث و اتلاف و ضمان از ناحیه و نجاسات و طهارت از مورد این حدیث خارج هستند.

سخن در مقام بیان عنایت خاص (امتنان) خدا به امت پیامبر اسلام و توسّع و گشایش بر ایشان است (براى نمونه رجوع کنید به بصرى، ج 1، ص 336؛ مجلسى، 1403، ج 5، ص 303؛ انصارى، ج 2، ص30، 35؛ روزدرى، ج 4، ص 36؛ آخوند خراسانى، ص340ـ341؛ كاظمى خراسانى، ج 3، ص 338، 346، 348).

  • بیان مسأله:

حدیث یاد شده، حدیثی مشهور است که شیعه و سنی آن را از رسول خدا صلّی اللَّه‏ علیه و آله نقل کرده‏اند که فرمود: رُفِعَ القَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ: عَنِ الصبی حتی یحتلم وَ عَنِ الَمجْنونِ حَتّی‏ یُفیقَ وَ عَنِ النائم حتی یستیقظَ؛ قلم تکلیف از دوش سه گروه برداشته شده است: ازکودک تا به سن بلوغ برسد، از دیوانه تا هشیار گردد و ازخفته تا بیدار شود. حدیث مشهور به رفع قلم(رَفْعُ القلم)، حدیثى است نبوى كه در منابع اهل سنّت به چند طریق از امام على علیه‌السلام (و نیز از عایشه) روایت شده است. طبق این حدیث، وقتى خلیفه دوم درباره زنى دیوانه، به سبب ارتكاب كار خلاف، به اجراى حد تازیانه حكم كرده بود، امام على براى او سخنى را از پیامبر صلی‌اللّه‌علیه‌و آله روایت كرد كه طبق آن از سه كس رفع قلم شده است: یكى كودك تا بالغ گردد، دوم مجنون تا عاقل شود، سوم شخص خواب تا بیدار شود (ابن‌حنبل، ج6، ص100ـ 101، 144؛ بخارى، ج 6، ص 169، ج 8، ص 21)؛ ترمذى، ج4، ص32؛ نسائى، ج 6، ص 156؛ ابوداوود، ج4، ص558ـ 560؛ ابن‌بابویه در كتاب خصال (ج 1، ص 93ـ94) همین روایت را از همان طریق سنّى آورده است (نیز رجوع کنید به حرّعاملى، ج 1، ص 45؛ مجلسى، 1403، ج 5، ص 303، هر دو به نقل از خصال).

مراد این است که این سه دسته چنانچه قبل از رسیدن به حد تعیین شده، حرامی را مرتکب شوند یا واجبی را ترک کنند، گناهکار تلقی نگشته و کیفر نمی‏شوند. جواهر الکلام ج۲۶، ص۱۰

این سخن در مقام بیان عنایت خاص (امتنان) خدا به امت پیامبر اسلام و توسّع و گشایش بر ایشان است (براى نمونه رجوع کنید به بصرى، ج 1، ص 336؛ مجلسى، 1403، ج 5، ص 303؛ انصارى، ج 2، ص30، 35؛ روزدرى، ج 4، ص 36؛ آخوند خراسانى، ص340ـ341؛ كاظمى خراسانى، ج 3، ص 338، 346، 348).

حدیث رفع قلم از احادیث مشهور فقهی است. در بسیاری از ابواب فقه به مضمون حدیث رفع به عنوان قانون و قاعده کلی استناد شده است. که در این پژوهش هدف بررسی حدیث رفع قلم می باشد و هدف اصلی در اینجا تبین و بررسی نتایج و آثار حقوقی حدیث رفع قلم و جایگاه آن در حقوق (کاربرد حقوقی، کیفری) و پرسش و مسأله اصلی در اینجا این است: آیا اصولا این حدیث و احادیثی از این دست می تواند در مورد حدود رفع تکلیف مورد استناد واقع شوند ؟

براي دانلود متن کامل پايان نامه اينجا کليک کنيد

 

مطالب مشابه را هم ببینید

فایل مورد نظر خودتان را پیدا نکردید ؟ نگران نباشید . این صفحه را نبندید !

سایت ما حاوی حجم عظیمی از پایان نامه ، تحقیق ، پروژه و مقالات دانشگاهی در رشته های مختلف است. مطالب مشابه را هم ببینید یا اینکه برای یافتن فایل مورد نظر کافیست از قسمت جستجو استفاده کنید. یا از منوی بالای سایت رشته مورد نظر خود را انتخاب کنید و همه فایل های رشته خودتان را ببینید

پایان نامه بررسی عددی زوال کامپوزیت‎های پیشرفته چندراستا تحت ضربه بالستیک عمودی
پایان نامه بررسی منابع حقوق بین‌الملل مهاجرت
سمینار مطالعه سیستم زمین شبکه توزیع و تاثیر ان بر حفاظت شبکه
پایان نامه ارشد مدیریت تاثیر رهبری خدمتگزار در تعهد سازمانی کارکنان
پایان نامه با موضوع شناخت عوامل منجر به انتخاب محصول ارگانیک توسط مصرف کنندگان