پایان نامه بررسی و مقایسه روش­های برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب پس از یک فعالیت شدید بی­هوازی بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه


دانشگاه شیراز

دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی

 

 پایان نامه­ی کارشناسی ارشد در رشته­ی تربیت بدنی و علوم ورزشی- فیزیولوژی

 

بررسی و مقایسه روش­های برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب پس از یک فعالیت شدید بی­هوازی بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه

 

استاد راهنما

دکتر محسن ثالثی

        

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

 هدف از انجام این تحقیق، مقایسه دو روش متفاوت برگشت به حالت اولیه در خشکی و آب بر سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران نخبه بود. بدین منظور 16 دانشجوی پسر ورزشکار (با میانگین سنی88/2± 43/22سال، وزن03/11± 31/72 کیلو­گرم، قد93/5± 82/174 سانتی­متر، شاخص توده بدنی 59/2±32/25 کیلو­گرم بر متر­مربع به صورت داوطلبانه به عنوان نمونه انتخاب شدند. پروتکل تمرین شامل یک جلسه و طی مسافت 100 متر شنای قورباغه و با حد­اکثر توان فرد بود. نمونه­های خونی به مقدار 5 سی­سی از سیاهرگ بازوئی و در فواصل قبل، بلا­فاصله پس از تمرین و نیز پس از پایان مرحله برگشت به حالت اولیه به منظور اندازه­گیری میزان لاکتات خون گرفته­شد. همچنین شاخص ضربان قلب نیز در مراحل قبل، بلا­فاصله پس از تمرین و نیز پس از پایان مرحله برگشت به حالت اولیه اندازه­گیری شد. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از آزمون تحلیل واریانس با اندازه­گیری مکرر با عامل درون گروهی، بین گروهی و آزمون تعقیبی بونفرونی استفاده شد(05/0p=). یافته­های آماری نشان داد که میزان لاکتات و ضربان قلب در بازگشت به حالت اولیه در آب نسبت به بازگشت به حالت اولیه در خشکی بسیار سریع­ترکاهش پیدا کرده است. در مجموع نتایج این تحقیق نشان می­دهد که برای باز گرداندن میزان لاکتات خون و ضربان قلب به حالت اولیه و آمادگی ورزشکاران جهت ادامه فعالیت، بازگشت به حالت اولیه در آب روش بسیار مفید و موثر­تری نسبت به بازگشت به حالت اولیه در خشکی بود.

 

واژه­های کلیدی: بازگشت به حالت اولیه، فعالیت بی­هوازی، لاکتات خون، ضربان قلب، شنا­گر نخبه

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

فصل اول: مقدمه

1-1- بیان مسأله…………………………………………………………………………………………………………………….. 4

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق……………………………………………………………………………………………… 8

1-3- اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….. 9

1-3-1- هدف کلی……………………………………………………………………………………………………………. 9

1-3-2- اهداف اختصاصی………………………………………………………………………………………………… 9

1-4- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….. 9

1-5- تعاریف مفهومی متغیر­ها……………………………………………………………………………………………… 10

1-5-1 برگشت به حالت اولیه………………………………………………………………………………………… 10

1-5-2- لاکتات……………………………………………………………………………………………………………….. 10

1-5-3- اسید­لاکتیک……………………………………………………………………………………………………… 10

1-5-4- ضربان قلب ……………………………………………………………………………………………………….. 10

1-5-5- فعالیت ورزشی بی­هوازی ………………………………………………………………………………… 10

1-6- تعاریف مفهومی متغیر­ها………………………………………………………………………………………… 10

1-6-1- شناگرنخبه…………………………………………………………………………………………………………. 10

1-6-2- برگشت به حالت اولیه در آب………………………………………………………………………….. 11

1-6-3- برگشت به حالت اولیه در خشکی……………………………………………………………………. 11

 

فصل دوم:

2-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 13

2-2- مفاهیم بنیادی……………………………………………………………………………………………………………… 13

2-2-1- ضربان قلب………………………………………………………………………………………………………… 13

2-2-2- دستگاه های مختلف تولید کننده انرژی در بدن……………………………………………. 14

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

2-2-3- چگونگی تولید و انتقال انرژی در بدن…………………………………………………………….. 15

2-2-4- فعالیت بی­هوازی وگلیکولیز……………………………………………………………………………… 15

2-2-5- اسیدلاکتیک …………………………………………………………………………………………………….. 17

2-2-6- کنترل متابولیسم اسید لاکتیک هنگام فعالیت ورزشی…………………………………. 19

2-2-7- لاکتات و انتقال آن……………………………………………………………………………………………. 19

2-2-8- آستانه لاکتات (OBLA) ………………………………………………………………………………… 20

2-2-9- عوامل تاثیرگذار بر لاکتات و اثرات لاکتات …………………………………………………… 20

2-2-10- غلظت لاکتات خون: تولید در مقابل دفع…………………………………………………….. 21

2-2-11- لاکتات و ورزش …………………………………………………………………………………………….. 22

2-2-12- دفع و اکسیداسیون اسید لاکتیک و لاکتات……………………………………………….. 23

2-2-13- سرنوشتهای اسید پیرویک ……………………………………………………………………………. 23

2-2-14- خستگی و علل آن…………………………………………………………………………………………. 24

2-2-15- خستگی مرکزی، محیطی و خستگی موضعی عضلانی………………………………. 26

2-2-16- خستگی و ساز و کار انقباضی……………………………………………………………………….. 27

2-2-17- برگشت به حالت اولیه و مراحل آن……………………………………………………………… 28

2-2-18- قرارداد­های رشته ورزشی شنا برای تعیین سطح پاسخ لاکتات خون ……… 29

2-3- مروری بر مطالعات انجام شده درباره  تغییرات لاکتات در اثر

فعالیت­های ورزشی…………………………………………………………………………………………………………………. 30

2-3-1- مطالعات انجام شده در داخل کشور…………………………………………………………………. 31

2-3-2-مطالعات انجام شده در خارج از کشور……………………………………………………………….. 35

2-4- جمع­بندی و نتیجه­گیری…………………………………………………………………………………………….. 41

 

فصل سوم:

3-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 43

3-2- طرح تحقیق، بیان متغیر­ها و نحوه تغییر یا کنترل آنها……………………………………………. 43

3-2-1- طرح تحقیق……………………………………………………………………………………………………… 43

3-2-2- متغیر­های تحقیق…………………………………………………………………………………………….. 44

3-2-2-1- متغیر مستقل………………………………………………………………………………………….. 44

3-2-2-2- متغیر­های وابسته……………………………………………………………………………………. 44

3-2-2-3- متغیر مداخله­گر……………………………………………………………………………………… 44

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

3-3- جامعه آماری، نمونه و روش نمونه­گیری……………………………………………………………………. 44

3-4- ابزار و وسایل اندازه­گیری……………………………………………………………………………………………. 45

3-4-1- روش سنجش میزان لاکتات …………………………………………………………………………… 45

3-5- روش اجرای تحقیق…………………………………………………………………………………………………….. 45

3-6- برنامه تمرین…………………………………………………………………………………………………………………. 46

3-7- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات ………………………………………………………………………………….. 47

 

فصل چهارم

4-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 49

4-2- مشخصات توصیفی آزمودنی­ها……………………………………………………………………………………. 50

4-3- تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق………………………………………………………………………………………. 51

4-3-1- آزمون فرضیه اول……………………………………………………………………………………………… 51

4-3-2- آزمون فرضیه دوم…………………………………………………………………………………………….. 54

 

فصل پنجم

5-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………… 57

5-2- خلاصه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….. 57

5-3- بحث و نتیجه­گیری……………………………………………………………………………………………………… 58

5-3-1- تاثیر نوع برگشت به حالت اولیه بر میزان لاکتات خون………………………………… 58

5-3-2- تاثیر نوع برگشت به حالت اولیه بر میزان ضربان قلب…………………………………… 60

5-3-3- نتیجه­گیری کلی………………………………………………………………………………………………… 62

5-4- محدودیت­های تحقیق………………………………………………………………………………………………….. 63

5-5- پیشنهادات تحقیق……………………………………………………………………………………………………….. 63

5-5-1- پیشنهادات حاصل از نتایج تحقیق…………………………………………………………………… 63

5-5-2- پیشنهاداتی جهت تحقیقات آینده……………………………………………………………………. 64

 

فهرست منابع و مآخذ

منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………… 65

منابع انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………………………… 70

 

فهرست جدول ها

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

جدول . 4-1 توصیف ویژگی­های فردی آزمودنی­ها(تعداد 16 نفر)…………………………………………… 50

جدول 4-2  آماره­های توصیفی میزان لاکتات اندازه­گیری شده……………………………………………… 50

جدول 4-3 آماره­های توصیفی مربوط به تغییرات ضربان قلب………………………………………………… 51

جدول 4-4 آزمون آماری اندازه­گیری مکرر (لاکتات خون)……………………………………………………… 51

جدول 4-5 آزمون تعقیبی بونفرونی برای تعیین اختلاف بین تکرارها ………………………………….. 52

جدول 4-6 آزمون آماری اندازه­گیری مکرر (ضربان قلب)………………………………………………………… 54

جدول 4-7 آزمون تعقیبی بونفرونی برای تعیین اختلاف بین تکرارها ………………………………….. 54

 

 

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                                      صفحه

 

نمودار  4-2 مقایسه میانگین­های شاخص لاکتات خون (میلی مول در لیتر)…………………………. 53

نمودار 4-4 مقایسه میانگین­های شاخص ضربان قلب (تعداد در دقیقه)…………………………………. 55

 

 

مقدمه

برای رسیدن ورزشکار به اوج توانمندی در اجرا عوامل گوناگون فیزیولوژیکی، بیومکانیکی، تغذیه­ای و روانی اثر­گذارهستند. در هر سال صد­ها پژوهش در زمینه سازه­هایی که برساختار و اعمال سیستم­های تولید انرژی ورزشکاران مؤثر هستند، صورت می­گیرد. یکی از رشته­های ورزشی که دارای خصوصیات ویژه ای است و تحقیقات زیادی روی ورزشکاران، اجرای روش­ها و فنون مختلف آن به عمل می­آید، ورزش شنا است. تفاوت این ورزش با سایر ورزش­ها، در این است که ورزشکار از حالت قائم و معمولی به حالت افقی درمی­آید. ورزشکار هر روز ساعت­ها، با استفاده ازعضلات، اهرم­های استخوانی و محور­های چرخشی که مفاصل باشند، بر سیالی به نام آب، نیرو وارد می­آورد و مسافت­های طولانی را با روش­های مختلف می­پیماید. آب همواره شناگر را در حالتی ویژه و متمایز از سایر شرایط عادی قرار می­دهد، که مطالعه این ویژگی­ها، جالب توجه و از اهمیت زیادی برخوردار است (رمضانی، نیکبخت، امیر تاش، 1382).

دوره برگشت به حالت اولیه[1] پس از تمرین یا مسابقه یکی از مسائلی است که همواره ورزشکاران با آن درگیر بوده­‌اند. این دوره به زمانی گفته می‌­شود، که از لحظه پایان یافتن فعالیت تا رسیدن به حد فعالیت متابولیکی اولیه طول می‌­کشد. در این دوره حوادث متابولیکی گوناگونی در بدن رخ می‌­دهد که همه آنها در جهت بازسازی انرژی از دست رفته و ذخیره­سازی آن کار می‌­کنند. روند­های این دوره به اندازه روند­‌های دوره فعالیت اهمیت دارد (سندگل، 1372).

لاکتات[2] یکی از عوامل مرتبط با خستگی می­باشد، که طی فرایند گلیکولیز بی­هوازی تولید می­شود و چون انباشت آن با اسیدی شدن همراه است و اسیدی شدن با ایجاد خستگی همراه می­باشد، به عنوان شاخص همراه با اسیدی شدن اندازه گیری می­شود ( جیمز[3] و همکاران، 2008).

درسال­های اخیر، برخی از مربیان و فیزیولوژیست­های ورزشی با توجه به اهمیت تغییرات لاکتات خون هنگام فعالیت­های ورزشی، ازآن برای تعیین شدت و حجم تمرین مورد نیاز، برای ایجاد تحریکات تمرینی بهینه استفاده کرده­اند (گائینی، ظفری، 1384).

پژوهشگران در مرحله­های متفاوت تمرین یا مسابقه، نسبت به اندازه­گیری سطح لاکتات خون ورزشکاران و چگونگی تغییرات آن اقدام و تفسیر کرده­اند. یکی از مهمترین مرحله­ها، مرحله برگشت به حالت اولیه است. گاهی فاصله دو نوبت مسابقه یا تمرین آن­قدر طولانی نیست که زمان، خود­بخود بتواند مشکل بازسازی انرژی از دست رفته را حل کند. ناقص ماندن دوره برگشت به حالت اولیه بی­شک به کاهش توانایی در اجرای کار­های بدنی منجر خواهد شد (گائینی و ظفری، 1384).

اگر مدت و شدت دوره برگشت به حالت اولیه کافی نباشد، ممکن است که ورزشکار به عوارضی نظیر خستگی مزمن و سندرم بیش تمرینی دچار شود. این حالت، اغلب برکیفیت و کمیت اجرا و توانایی بدن تأثیر منفی خواهد گذاشت (رمضانی و همکاران، 1382).

مربیان شاخص­های گوناگون برای تعیین چگونگی مرحله برگشت به حالت اولیه به کار
می­برند. بعضی از آنها، سطح لاکتات خون یا عضله، سرعت و میزان برگشت آن به سطح آستانه بی­هوازی را ملاک قرار می­دهند. برخی دیگر، سطح لاکتات خون در زمان استراحت را شاخصی برای شروع فعالیت بعدی در نظر می­گیرند. مشاهده شده است که ورزشکاران رشته­های مختلف ورزشی، نسبت به سرعت برگشت لاکتات به سطح آستانه بی هوازی در دوره برگشت به حالت اولیه، واکنش­های متفاوتی دارند. بنا­بر­این، لازم است تحقیقات بیشتر و جامع­تری در این خصوص به عمل آید تا اطلاعات دقیق­تر و کاربردی­تری در اختیار مربیان و ورزشکاران قرار گیرد (رمضانی و همکاران، 1382).

برای حذف لاکتات از عضلات وگردش خون، به انرژی سوخت و سازی نیاز است که بخش عمده و اصلی آن، از راه دستگاه هوازی و در حضور اکسیژن تأمین می­شود (گائینی، ظفری، 1384).

نظر پژوهشگران درباره تأثیر تمرین، میزان لاکتات خون و برگشت به سطح اولیه متفاوت است. نتیجه برخی از تحقیقات نشان می­دهد که تمرینات ورزشی برای سازگاری بدن، باید به گونه­ای باشدکه با افزایش توان هوازی، از سرعت ومیزان تولید لاکتات کاسته شود. در برخی دیگر از پژوهش­ها گزارش شده است که در زمان برگشت به حالت اولیه، روش­هایی را باید به کار برد تا لاکتات[4] تشکیل شده با سرعت بیشتری دفع شود و سریع­تر به سطح آستانه بی­هوازی یا استراحت برگردد (رمضانی و همکاران، 1382).

تعداد دیگری ازپژوهشگران، به روش­هایی اشاره می­کنند که هر دو جنبه را در بر می­گیرد. آنها تقویت توان هوازی و بکار بردن روش­های خاص در زمان برگشت به حالت اولیه را برای سازگار شدن ورزشکار و آماده شدن فرد برای شرکت در رقابت­های پی­در­پی پیشنهاد
می­کنند (رمضانی و همکاران، 1382).

پژوهشگران، در روند تولید لاکتات پس از یک فعالیت شدید بی­هوازی اتفاق نظر دارند، اما در مورد سرعت کاهش لاکتات خون در دوره برگشت به حالت اولیه، بخصوص در مورد شناگران، نظریه روشنی ارائه نداده­اند (گائینی، ظفری، 1384).

بنابراین پژوهش حاضر روشی را که برای اولین بار روی شناگران نخبه ایرانی در دوره برگشت به حالت اولیه به­کار می­رود را مورد مطالعه قرار داد. در این روش، تغییرات ویژه سطح لاکتات خون و ضربان قلب شناگران، در رده­های سنی متفاوت مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفت.

این پایان نامه از روی سایت اینجا کلیک کنید